اخلاق و فضيلت ، احكام معتدل براى نظام و مصالح اجتماع كه مقتضى با هر زمان است ، ارشاد به حقايق معارف الهيّه ، اخبار گذشته و آينده و امور غيبى ، و . . . » « 12 » « * » مؤلف كتاب « جواهر الادب » وجوه فوق الذكر را در قالبى منظّم و منسجم به شرح ذيل بيان داشته است : الف - اغراض و مقاصد قرآنى ، مانند : غايت روشنى ، كمال تأثير در نفوس ، جامعيّت احكام ، تشريع جاودانه ، تهذيب كامل ، تعليم جامع ، ادب رسا ، ارشاد و هدايت همه‌جانبه و فراگير ، قصص و مواعظ و مثل سائر ، حكمت متعالى ، وعد و وعيد و اخبار غيبى ، و نظاير آنها ، كه سخنى بدين جامعيّت هرگز يافت نشود . ب - الفاظ و اساليب قرآنى ، شامل : محسّنات لفظى و معنوى و تركيبات جذّاب و اعجاب‌انگيز ، به دور از تنافر و ناهماهنگى در الفاظ و تعابير ، كه زبان‌آورترين فصحاى عرب از تصّور آن به شگفت آيد . ج - معانى و مفاهيم قرآنى ، كه بيانگر ابتكارى خاص و بىنظير است ، و سرشار از دلائل روشن ، براهين قاطع ، احكام مسلم ، و تشبيهات بديع ؛ مفاهيمى كه به انسان طيب خاطر و آرامش قلبى مىبخشد . « 13 » صاحب نفايس براى اعجاز قرآن دو وجه را ذكر كرده و چنين گفته است : « اوّل آنكه عرب بافرط عناد و كمال انكار ، با فصاحت و بلاغتشان ، از معارضهء آن عاجز شدند ، زيرا كه اگر بر مانند آن قادر

--> ( 12 ) . سرّ البيان فى علم القرآن ، ص 89 . ( * ) در كتاب « اطيب البيان فى تفسير القرآن » نيز نظير اين وجوه ، به عنوان مزاياى معجزه رسول اكرم ( ص ) بر ساير معجزات ذكر گرديده است ، كه براى اطلاع بيشتر مىتوان به صفحات 40 - 56 آن رجوع كرد . ( 13 ) . جواهر الادب ، ج 2 ، ص 102 - به تلخيص .